Dip balıklarında ağır metal var yüzey balıklarını tercih edin! Kirlilikle beraber deniz dibine çöken en tehlikeli maddeler, yediğimiz balıklarla vücudumuza taşınıyor. Hangi cins balıklar risk taşıyor? İşte yüzey ve dip balıkları:

 

 

Bütün çöplerin, zehirli atık suların nihayet bulduğu denizlerin artık bu kirliliği kaldıramayacak hale gelmesi, içinde yaşayan canlılarla birlikte insanlara da zarar vermeye başladı. Deniz dibine çöken en tehlikeli maddeler, buralarda yaşayan balıklarla birlikte insan vücuduna taşınıyor.

Dip balıklarını sık tüketen kişilerin vücudunda uzun vadede kurşun, kadmiyum, cıva gibi tehlikeli ağır metallerin birikimi sonucu karın ağrıları, sinir sistemi bozuklukları, böbrek hasarı, kemik erimesi, çocuklarda otizm belirtileri gibi rahatsızlıklar oluşuyor.

Normalde besin değeri çok yüksek olan ve sağlıklı olduğu takdirde haftada bir öğün tüketilmesi önerilen balıkların, artık yaşadığı yere göre daha iyi seçilerek ve daha seyrek alınması gerekiyor.

İstanbul Üniversitesi Deniz Bilimleri ve İşletmeciliği Enstitüsü Kimyasal Oşinografi Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Doç. Dr. Nuray Balkıs, dip balıklarının ve özellikle midyelerin kesinlikle tüketilmemesi gerektiğini söylüyor.

Midyelerde toksik oranı yüksek

İnsanların denizi çöpün atılabileceği son durak olarak düşündüğünü belirten Doç. Dr. Nuray Balkıs, belli miktara kadar denizin kendini temizlediğini ama limitler aşılınca kirliliğin biriktiğini ifade ediyor.

Dipteki çamurun kirliliğin en son çökeldiği kısım olduğunu ifade eden Balkıs, "Analiz yaptığımız zaman suda metal oranını düşük buluruz ama dipte yüksek çıkar. Dipte beslenen balıklar, besin maddeleriyle birlikte ağır metal, pestisitler, petrol ve başka organik kirleticileri de yiyor. Kirlilik izleme çalışmalarımızda, dip balıklarında ve özellikle midyelerde ağır metal oranının Çevre Bakanlığı'nın su ürünleri yönetmeliğinde verdiği toksik miktarlarından yüksek çıktığını görüyoruz. Ben kendi adıma Marmara'dan çıkan midye ve dip balığı yemem." diyor.

Marmara ve Boğaz riskli

Denizin yüz metrelik üst kısmında yaşayan hamsi, istavrit, uskumru, palamut gibi göçmen balıklara yüzey balığı, daha aşağıda bulunan mezgit, berlam, kefal, levrek, lüfer, barbunya, kalkan gibi balıklara dip balığı deniyor.

Toksik (zehirli) etkili ağır metal denince ilk başta kurşun, kadmiyum, cıva geliyor. Bu maddeler balığı yiyince hemen zehirlemiyor. Zaman içinde birikerek tesir ediyor çünkü ağır metaller vücuttan kolay atılamıyor. Uzun süreli bir tedavi gerektiriyor.

Doç. Dr. Nuray Balkıs'ın verdiği bilgilere göre, Marmara ve İstanbul Boğazı'nın tüm dip balıklarını yemek sakıncalı. Karadeniz'de zaten kirlilikten dolayı 100-150 metreden derinlikte balık kalmamış durumda. Akdeniz'de de özellikle körfezlerin kirlilik oranı yüksek olduğu için buralarda tutulan balıkların ağır metal oranı yüksek çıkıyor.

Körfezlerde kirlilik var

İstanbul'da ağır sanayi işletmelerinde biyolojik arıtma sisteminin tam oturmadığını belirten Doç. Dr. Balkıs şu bilgileri veriyor: "Atık su Karadeniz'e gitsin diye 50 metre derinlikten Boğaz'a veriliyor. O kirli su akıntı ve rüzgârın etkisiyle Marmara'ya geri dönüyor. Sanayi kuruluşlarının atık suyunu arıtması lazım ama ne kadar denetleniyor bilemiyoruz. Araştırmalarımızda balık popülasyonunda da ciddi bir azalma olduğunu görüyoruz. Eskisi kadar çok balık çıkmıyor.

En temiz Akdeniz ama körfezleri ayrı tutmak lazım. Çünkü körfezler sanayinin etrafına kurulduğu küçük alanlardır.

Su sirkülasyonu az, kirlenme yüksektir." Doç. Dr. Nuray Balkıs'a göre, tuzlu su balığı gibi lezzetli olmasa da nehir balıkları ve açık denizde kurulan balık çiftliklerinde yetiştirilen somon, çupra gibi balıklar ağır metal riski açısından değerlendirildiğinde daha sağlıklı görünüyor.

Ağır metaller vücuda zararlı

Kurşun: Anemiye, kan basıncında artışa, böbrek, beyin ve erkeklerde üreme fonksiyonlarında hasara, kadınlarda düşüklere, çocuklarda öğrenme ve davranış bozukluklarına sebep olur.

Kadmiyum: İshal, karın ağrıları ve ciddi kusma, kemik kırılması, üreme bozuklukları, bağışıklık sistemi hasarı, psikolojik bozukluklar, merkezi sinir sistemi hasarı yapar.

Cıva: Sinir sistemi bozukluklarına sebep olur. Beyin fonksiyonlarına zarar verir. DNA ve kromozomlara zarar verir. Alerjik reaksiyonlara, deri isiliklerine, yorgunluğa ve baş ağrısına yol açar. Spermlere zarar verir. Sakat doğumlara ve düşüklere sebep olur.

dır

palamut bir yüzey balığıdır

levrek bir dip balığıdır

alığıdır.

sımlarında yaşar.

Son yıllarda Türkiye'nin Akdeniz kıyıyarında görülen ve zehirli olduğu açıklanan balon balığı tartışması yaşanıyor.

Akdeniz Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi Öğretim Üyesi Yrd. Doç. Dr. Mehmet Gökoğlu, Kızıldeniz'den Akdeniz'e gelen balon balığı türlerinin zehirli olduğunu belirterek, tüketilmesinin insan sağlığı açısından zararlı olduğunu bildirdi.

Antalya İl Balıkçılık ve su Ürünleri Koordinasyon kurulu Toplantısı Vali Yardımcısı Nazmi Balcıoğlu başkanlığında Tarım İl Müdürlüğü salonunda yapıldı. Bir önceki Koordinasyon Kurulu'nda alınan kararların özetlerinin okunmasıyla başlanan toplantıda ''Balon Balığı'' tartışması yaşandı.

Tarım ve Köyişleri Bakanlığı tarafından zehirli olduğu gerekçesiyle satışı yasaklanan balon balığın tüketilip tüketilmemesi konusunun ele alındığı toplantıda, Akdeniz Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi Öğretim Üyesi Yrd. Doç. Dr. Mehmet Gökoğlu, küresel ısınmadan dolayı 10 tür balon balığının, Kızıldeniz'den Süveyş kanalını aşarak Akdeniz'e göç ettiğini anımsattı.

''İstilacı'' olarak nitelenen balon balığının, balıkçıların ağlarını parçaladığını, ''Tetrodotoksin'' (TTX) (toksin) içerdiğini belirten Gökoğlu, şunları kaydetti:

''Balon balığında ortaya çıkan 1 mg'lik toksin yetişkin bir insanı öldürebilir. Balon balığı Akdeniz ve Ege'de sık görülmeye başlandı. Ülkemiz sularında bu balık türünün popülasyonu artıyor. Bu tür balığın tüketimi de teşvik edilmek isteniyor. Balon balığı tüketimi konusunda endişe yaşanıyor. Bu konuda araştırma yapılmalı. Toksin içeren balık tüketiminin ardından insanlarda ciddi zehirlenmeler görülebilir. Bu balığın çok güçlü diş yapısı var. Bu nedenle hem kabuklu hem de diğer balık türlerine karşı baskı oluşturuyor. Balon balığının avcılığı yasaklanmadı ama tüketimi yasak.''

Balon balıklarının Pasifik kökenli olmasına rağmen son zamanlarda Türkiye sularında da sık rastlandığına dikkati çeken Gökoğlu, şöyle devam etti:

Yakalanan bu balıkların çıkarılması ve tüketimi, Tarım ve Köyişleri Bakanlığı, Su  Ürünleri Ticari Avcılık Sirküleri'ne göre yasaklanmıştır. Halen bazı balıkçılar ve bu balığı sportif balıkçılıkla avlayan kişiler, bu türleri tüketmektedir. Bu balıkların bilinçsizce tüketilmesi zehirlenmelere neden olabilir.

Ülkemiz sularında avlanan balon balığı türlerinin güvenle tüketilip tüketilmeyeceği, mevsimsel olarak toksititesinin değişip değişmediği ancak bilimsel olarak yürütülebilecek çalışma sonuçları ile ortaya konulabilecektir. Bu türlerin zehirli olmadığı mevsimlerin saptanması halinde, türlerin güvenle tüketilebileceği dönemler belirlenmeli. Böylece bu balığın ticari avcılığı bu dönemler için serbest bırakılarak ülke ekonomisine katkıda bulunulabilir.''

Gökoğlu, balon balığının araştırılması amacıyla TÜBİTAK'a ''Akdeniz'e giren Balon Balığı Türlerinde Tetrodotoksin (TTX) Varlığı ve Düzeylerinin Araştırılması'' başlıklı proje önerisi sunduklarını bildirdi.

 

Ege Üniversitesi Fen Fakültesi Biyokimya Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Azmi Telefoncu, Omega-3 yağ asitlerinin meme kanseri, kalp ve damar hastalıkları ile iltihaplı hastalıklara yakalanma riskini azalttığını, hipertansiyonun önlenmesinde etkili olduğunu belirtti.

RİSKİ YÜZDE 40 AZALTIYOR

 Telefoncu, ''Balıkta bulunan bu yağ, ruhsal bozuklukların tedavisi yönünden de fayda sağlamaktadır. Aynı zamanda bağışıklık sistemini güçlendirme özelliği bulunuyor. Özellikle kadınlar ve çocukların beslenmesinde önemli yeri vardır. Haftada iki öğün balık tüketilmesinin kalp hastalıklarından ölüm oranını yüzde 40 oranında azalttığını göstermektedir'' dedi.

YAĞSIZ DİYET OLMAZ

Omega-3 yağ asitlerinin özellikle somon, sardalye ve uskumruda yüksek oranda bulunduğunu anlatan Telefoncu, şunları kaydetti: ''Balığın yanı sıra diğer deniz ürünlerinde, sebzelerde,de Omega-3 yağı bulunuyor. 100 gram kerevizde 5 miligram Omega-3 yağı vardır. Aynı orandaki brokoli ise 162 miligram Omega-3 yağı içermektedir. Yağ, beslenmede önemli bir yer tutmaktadır. Yağsız bir diyet yapan kişi kısa sürede sağlığını yitirebilir.''